Wychowanie
w świetle prawa konkordatowego
i kanonicznego.
Wychowanie dojrzałego człowieka jest najważniejszym
zadaniem, jakie podejmują kolejne pokolenia. Od
jakości wychowania zależy jakość poszczególnych
osób i rodzin a także całych społeczeństw. Wychowanie
nie było nigdy czymś spontanicznym ani łatwym.
W niektórych epokach historii okazywało się ono
wyjątkowo trudne i prowadziło do bolesnych porażek
wychowawczych a przez to do kryzysu człowieka
w wymiarze indywidualnym i społecznym. Tego typu
okresy szczególnych trudności wychowawczych nie
są dziełem przypadku, lecz wynikają z określonej
sytuacji społeczno kulturowej, która wpływa na
proces wychowania.
Wychowawca to ten, kto rozumie całego człowieka:
jego cielesność i emocjonalność, jego sposoby
myślenia i wartościowania, jego duchowość i religijność.
Jego więzi z Bogiem, z samym sobą i z innymi ludźmi.
Wychowawcą może być ten, kto patrzy na wychowanka
w sposób całościowy i realistyczny.
Każdy, kto pragnie włączyć się w proces wychowania,
powinien wychodzić poza swoją specjalizację zawodową,
aby mieć szansę na zrozumienie oraz na respektowanie
we własnym życiu całej tajemnicy człowieka.
Być wychowawcą to coś znacznie więcej niż posiadać
teoretyczną wiedzę o poszczególnych sferach ludzkiego
życia. Być wychowawcą, to odnieść najpierw sukces
w wychowaniu samego siebie. Odpowiedzialny wychowawca
to ten, kto nie tylko posiada bogatą wiedzę o
człowieku, lecz kto jednocześnie rozwinął w sobie
bogate człowieczeństwo.
Wychowywać to pomagać wychowankowi, by w świetle
Ewangelii zrozumiał sens ludzkiej rzeczywistości
i by od Chrystusa uczył się miłości do Boga, do
samego siebie i do drugiego człowieka.
Wychowanek rozwija się nie na skutek przekazywanych
mu informacji przez wychowawcę, lecz na skutek
kontaktu z nim samym, ze sposobem bycia i postępowania,
jaki ucieleśnia wychowawca.
Reforma systemu edukacji zakłada zmianę stylu pracy,
kładąc nacisk na formowanie młodego człowieka,
czyli zakłada podniesienie jakości kształcenia
i wychowania. Aby osiągnąć wyżej wspomniane cele
przyjęto w Podstawach Programowych Kształcenia
Ogólnego z 1999 r. (1), że wychowanie, kształcenie
umiejętności i nauczanie powinny stanowić priorytetową
triadę zadań edukacyjnych. Punktem centralnym
procesu dydaktyczno - wychowawczego winien być
"wszechstronny rozwój dziecka" tak,
aby współpracujący zespół nauczycieli mógł stworzyć
prorozwojowe środowisko wychowawcze.
Pedagogiczna koncepcja "nowego wychowania"
ma za zadanie przywracać podmiotowość, niwelować,
wpływy zagrażające harmonijnemu i spontanicznemu
rozwojowi dziecka na każdym etapie kształcenia
oraz przygotować do życia w społeczeństwie poprzez
wyzwalanie aktywności własnej.
W procesie humanizacji szkoły ogromna rola przypada
nauczycielowi. W myśl Podstaw Programowych powinien
on "harmonijnie realizować zadania nauczania,
kształcenia i wychowania", gdyż "stanowią
one uzupełniające się i równoważne wymiary pracy
każdego nauczyciela" (2).
Zamierzeniem reformy jest, aby każda szkoła miała
własny program wychowawczy oparty na czytelnych
podstawach światopoglądowych, co dawałoby rodzicom
możliwość wyboru oferty wychowawczej, a tym samym
współdecydowania o kształcie środowiska, w którym
przebywa ich dziecko. Wyżej wymieniony program
winien zawierać "całościowy opis treści i
działań wychowawczych realizowanych przez wszystkich
nauczycieli" (3). Zadania, te muszą określić
i opracować, w oparciu o przepisy prawne, dyrektor,
nauczyciele w konsultacji z rodzicami i wychowankami.
Konieczne jest, więc poszukiwanie nowych płaszczyzn
skutecznego realizowania wychowawczej roli szkoły.
Pedagodzy podejmując różne inicjatywy wychowawcze
muszą pamiętać o konieczności wzajemnego uzupełniania
się środowiska rodzinnego wychowanka i szkoły,
gdyż tylko współpraca między gronem pedagogicznym,
rodzicami i wreszcie samymi uczniami jest szansą
na nadanie polskiej szkole prawdziwie wychowawczego
charakteru.
Rozwój i pomyślność społeczeństwa polskiego zależy
od sytuacji rodziny i wiąże się ściśle z jej pozycją.
Prawo i instytucje publiczne i niepubliczne zobowiązane
są do pomocniczości wobec rodzin, mają gwarantować
realizację zadań wychowawczych i wspomagać w obowiązkach.
Skoro placówki oświatowe stają, się bardziej otwarte
na rodziców i środowisko, a ponad 90% Polaków
to katolicy, uważam za zasadne przedstawić zadania
wychowawcze szkoły wynikające z prawa konkordatowego
i kanonicznego.
Konkordat polski w artykułach 12, 14, 15 reguluje
kwestie oświatowe, dlatego przedmiotem moich rozważań
w I rozdziale są zadania wychowawcze placówek
oświatowych w oparciu o Konkordat zawarty między
Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską, z
28 lipca 1993 r.
Katolików obowiązuje Kodeks Prawa Kanonicznego
z 1983 r., zatem drugi rozdział stanowi prezentację
norm prawnych obowiązujących w Kodeksie Prawa
Kanonicznego dotyczących prawideł i środków służących
wychowaniu katolickiemu oraz omówieniu ich realizacji
w praktyce jako zadań wychowawczych szkoły.
W ostatniej części chciałabym zaprezentować problemy,
które mogą pojawić się w związku z uznaniem priorytetowej
roli rodziców, w Polsce przeważnie katolików,
przy tworzeniu szkolnego programu wychowawczego.
